Dlaczego światło nie jest dodatkiem do projektu? Rozmowa z Dagmarą Rostkowską i Rafałem Rostkowskim

Światło to coś więcej niż lampy. Czym naprawdę zajmuje się Lighting Designer?

Iza Gemzała – architektka wnętrz

Dziś porozmawiamy o świetle, ale nie w kontekście lamp czy samego doboru oświetlenia. Chcemy spojrzeć na światło jako na narzędzie, które realnie wpływa na człowieka — jego zdrowie, emocje oraz sposób odbierania przestrzeni.

Moimi gośćmi są Dagmara i Rafał Rostkowscy z ATRIA Sztuka Światła — lighting designerzy, którzy pokazują, że projektowanie światła to znacznie więcej niż wybór dekoracyjnej lampy nad stół.

Porozmawiamy między innymi o tym:

• dlaczego nie mówią o sobie, że „dobierają lampy”,
• jak światło wpływa na wnętrza i ludzi,
• czym różni się Lighting Design od klasycznego projektowania oświetlenia,
• oraz dlaczego wspólnie z Klubem Architekta stworzyli merytoryczne wydarzenie Lighting Design podczas targów Budma.

Gdybyście mieli w jednym lub kilku zdaniach powiedzieć, czym się zajmujecie — ale bez używania słów „oświetlenie”, „lampy” czy „oprawy” — jak by to brzmiało?

Dagmara Rostkowska – Lighting Designer, ATRIA Sztuka Światła

To bardzo ciekawe pytanie — szczególnie dla mnie, bo trudno odpowiedzieć na nie jednym zdaniem. Ale powiedziałabym, że kreuję wnętrza poprzez emocje, nastrój i atmosferę przestrzeni.

Iza Gemzała – architektka wnętrz

To bardzo dobrze oddaje kierunek Waszej pracy, choć zadanie rzeczywiście było trudne. W takim razie zdejmijmy już to ograniczenie. Czym zajmuje się ATRIA Sztuka Światła?

Rafał Rostkowski – Lighting Designer, ATRIA Sztuka Światła

Przede wszystkim jesteśmy zespołem lighting designerów, którzy pomagają architektom wnętrz, projektantom oraz inwestorom tworzyć przestrzenie dopasowane do człowieka.

Łączymy projektowanie światła, sterowanie oświetleniem, technologię, estetykę, oraz potrzeby użytkowników w jeden spójny proces projektowy.

Naszym zadaniem jest stworzenie wnętrza, które nie tylko dobrze wygląda, ale również wspiera komfort życia, odpowiada na potrzeby emocjonalne i fizjologiczne, poprawia funkcjonalność przestrzeni, oraz pomaga użytkownikowi lepiej funkcjonować na co dzień.

Dlatego często powtarzamy, że nie zajmujemy się wyłącznie doborem lamp. Projektujemy światło i systemy sterowania oświetleniem zorientowane na człowieka.

Iza Gemzała – architektka wnętrz

Czyli światło jest Waszym głównym narzędziem pracy?

Dagmara Rostkowska – Lighting Designer, ATRIA Sztuka Światła

Dokładnie tak.

Jak naprawdę zaczyna się projektowanie oświetlenia w projektach wnętrz

Iza Gemzała – architektka wnętrz

Jak wygląda pierwszy etap współpracy z klientem? Co dzieje się w momencie, kiedy ktoś trafia do Was z przekonaniem, że chce po prostu „dobrać lampy”?

Dagmara Rostkowska – Lighting Designer

W pierwszej kolejności warto powiedzieć, że głównie współpracujemy z architektami wnętrz. Bardzo rzadko zdarza się sytuacja, w której inwestor przychodzi wyłącznie po wybór opraw oświetleniowych.

Najczęściej proces projektowania światła rozpoczyna się już w momencie, kiedy architekt podpisuje umowę z inwestorem i zaczyna tworzyć koncepcję wnętrza.

To właśnie wtedy powstaje układ funkcjonalny, określane są potrzeby użytkowników, definiowany jest styl wnętrza, oraz planowane są funkcje poszczególnych przestrzeni.

I to jest najlepszy moment, aby do procesu projektowego wszedł lighting designer.

Iza Gemzała – architektka wnętrz

Czyli rozpoczynacie współpracę przede wszystkim od rozmowy z architektem?

Przykładowo: przychodzę do Was z projektem mieszkania o powierzchni 120 metrów. Układ funkcjonalny jest już ustalony. Co dzieje się dalej, żeby za kilka miesięcy nie okazało się, że cała elektryka wymaga przeróbek?

Dlaczego edukacja inwestora jest kluczowa na początku projektu

Rafał Rostkowski – Lighting Designer

Zazwyczaj dzielimy ten proces na dwa etapy.
Pierwszy etap polega na zebraniu informacji od architekta. Architekt zna już potrzeby inwestora i wie na jakim etapie znajduje się projekt, czy układ funkcjonalny został zatwierdzony, czy istnieje już koncepcja wnętrza, jaki styl ma mieć przestrzeń, oraz jakie są oczekiwania inwestora.
Drugim etapem jest spotkanie z inwestorem — często wspólnie z architektem, stacjonarnie lub online.
Naszym celem jest pokazanie inwestorowi, czym naprawdę jest światło i jak ogromny wpływ ma ono na odbiór wnętrza oraz komfort życia.
To bardzo ważny moment, ponieważ większość inwestorów nadal postrzega oświetlenie wyłącznie jako produkt lampę, żyrandol, oprawę, albo element dekoracyjny.
A my mówimy wtedy:
„Zatrzymajmy się na chwilę. To jeszcze nie jest moment wyboru lamp.”

Najpierw trzeba zrozumieć jakie funkcje ma pełnić światło, jak będzie używana przestrzeń, jakie są potrzeby domowników, oraz jaki efekt chcemy osiągnąć we wnętrzu. Pokazujemy inwestorom różne rodzaje światła: oświetlenie ogólne, dekoracyjne, aranżacyjne, funkcjonalne, nocne, a także znaczenie światła naturalnego.

Bardzo często podkreślam, że zajmujemy się „światłem”, a nie wyłącznie „oświetleniem”, ponieważ światło jest pojęciem znacznie szerszym. W Polsce nadal funkcjonuje wiele mitów związanych z projektowaniem oświetlenia, które bardzo zawężają myślenie o tym, czym naprawdę jest Lighting Design.

Kim jest lighting designer i czym różni się od „doboru lamp”

Iza Gemzała – architektka wnętrz

Na czym więc polega różnica? Czy lighting designer to osoba, która po prostu dobiera lampy, oprawy i żarówki do wnętrza?

To określenie nadal jest w Polsce stosunkowo nowe i wiele osób spotyka się z nim po raz pierwszy.

Rafał Rostkowski – Lighting Designer

To prawda. W Polsce pojęcie lighting designu dopiero zaczyna być szerzej rozumiane, natomiast w Europie Zachodniej funkcjonuje od wielu lat.

W wielu pracowniach architektonicznych w Europie Zachodniej lighting designer jest dziś naturalnym partnerem architekta w procesie projektowym.

I właśnie tutaj pojawia się największa różnica. Lighting designer nie zajmuje się wyłącznie doborem lamp. To specjalista lub zespół ekspertów, którzy projektują światło, analizują potrzeby użytkownika, planują sterowanie oświetleniem, dbają o komfort, funkcjonalność, estetykę, oraz wpływ światła na człowieka.

W ATRIA Sztuka Światła propagujemy podejście, że lighting designer to dziś nie jedna osoba, ale zespół specjalistów o różnych kompetencjach. W naszym zespole każdy specjalizuje się w innym obszarze Lighting Designu. Dagmara odpowiada między innymi we wnętrzach za oświetlenie dekoracyjne, estetykę światła, emocje i atmosferę we wnętrzach.

Ja z kolei zajmuję się strategią oświetleniową dla obiektów komercyjnych, koncepcjami światła, oraz sterowaniem oświetleniem i automatyką.

Bo światło to znacznie więcej niż sam produkt.

Iza Gemzała – architektka wnętrz

Czyli można powiedzieć, że klasyczny wybór lamp w salonie oświetleniowym to zupełnie inna usługa niż Lighting Design?

Rafał Rostkowski – Lighting Designer

Zdecydowanie tak.

Dobór opraw oświetleniowych jest tylko jednym z elementów całego procesu projektowania światła.

W ostatnich latach opracowaliśmy w ATRIA Sztuka Światła autorską metodę projektowania światła LightON7. To podejście, które łączy najważniejsze obszary nowoczesnego projektowania oświetlenia, technologii LED, sterowania oświetleniem z potrzebami człowieka.

Dzisiaj jesteśmy w zupełnie innym miejscu niż 20 czy 25 lat temu.

Mamy ogromny rozwój technologii LED, elektroniki, automatyki, systemów smart home, oraz wiedzy o wpływie światła na człowieka.

Przykładowo odkryto receptor melanopsyna, poznaliśmy wpływ światła na rytm dobowy, a w 2017 roku Nagroda Nobla w dziedzinie medycyny została przyznana za badania dotyczące zegara biologicznego człowieka.

To pokazuje, jak ogromne znaczenie ma dziś światło dla naszego funkcjonowania.

Dlatego Lighting Design łączy cztery główne obszary:

1. wiedzę o świetle i jego wpływie na człowieka,
2. technologię,
3. sterowanie oświetleniem,
4. oraz projektowanie przestrzeni zorientowane na użytkownika.

Iza Gemzała – architektka wnętrz

Jeszcze kilkanaście lat temu standardem był jeden żyrandol na środku sufitu i pojedynczy włącznik światła. Dzisiaj mamy automatykę, systemy smart home, sceny świetlne, sterowanie oświetleniem, oraz zupełnie inne podejście do projektowania wnętrz.

A mimo to mam wrażenie, że wiedza o świetle nadal nie jest wystarczająco obecna w branży projektowej.

Coraz częściej rozmawiamy już nie tylko o estetyce, ale również o dobrostanie użytkownika i wpływie światła na codzienne funkcjonowanie człowieka.

W naszym klimacie spędzamy przecież ogromną część życia przy sztucznym świetle — praktycznie około 90% czasu każdego dnia.

Najczęstsze błędy w projektowaniu oświetlenia domów i mieszkań – dlaczego światło we wnętrzach nadal jest źle projektowane?

Dagmara Rostkowska – Lighting Designer

A około 60% czasu spędzamy dziś we wnętrzach domowych. Tym bardziej jakość światła i sposób jego zaprojektowania mają ogromny wpływ na nasze codzienne funkcjonowanie.

Iza Gemzała – architektka wnętrz

Jak dziś wygląda poziom projektowania oświetlenia w typowych domach i mieszkaniach? Czy światło jest dobrze zaprojektowane, czy nadal jest tu jeszcze bardzo dużo do poprawy?

Dagmara Rostkowska – Lighting Designer

To temat, o którym mogłabym opowiadać godzinami. Mam wręcz zawodową przypadłość lighting designera — spacerując po mieście, mimowolnie patrzę ludziom w okna i analizuję, jak zostało zaprojektowane światło we wnętrzach.

I czasami naprawdę widać, jak bardzo światło jest nadal niedocenianym elementem wnętrza.

Bardzo często oświetlenie jest źle dobrane. Wynika to częściowo z niewiedzy użytkowników, ale także z tego, że światło nadal bywa traktowane wyłącznie jako produkt. A światło nie jest tylko produktem. Ono wpływa na emocje, nastrój, komfort życia i sposób odbioru przestrzeni. Dlatego projektowanie oświetlenia nie powinno zaczynać się od wyboru lampy, ale od analizy potrzeb użytkownika i funkcji wnętrza.

W projektowaniu światła ogromne znaczenie ma styl życia inwestora, jego wiek, codzienne przyzwyczajenia i potrzeby. Inaczej projektuje się światło dla osoby, która dużo czyta, inaczej dla osoby pracującej przy stole, a jeszcze inaczej dla rodziny spędzającej większość czasu wspólnie w salonie.

To właśnie dlatego na początku procesu projektowania światła analizujemy znacznie więcej niż tylko układ funkcjonalny wnętrza.

Iza Gemzała – architektka wnętrz

To ciekawe, bo wiele z tych pytań architekci wnętrz również zadają inwestorom już na etapie briefu projektowego. Pytamy o styl życia, funkcje wnętrza czy codzienne przyzwyczajenia.

Jeżeli klient mówi, że lubi czytać w łóżku, to naturalnie pojawia się pomysł kinkietu albo lampki nocnej przy łóżku.

Dagmara Rostkowska – Lighting Designer

I absolutnie nie kwestionuję wiedzy architektów wnętrz. Chodzi raczej o to, aby spojrzeć jeszcze głębiej — nie tylko „czy lampka będzie”, ale przede wszystkim jakie światło będzie dawała.

Czy będzie to światło funkcjonalne, czy dekoracyjne?
Jaką będzie miało temperaturę barwową?
Czy będzie komfortowe dla użytkownika?

W praktyce często widzimy kinkiety zamontowane na niewłaściwej wysokości albo takie, które zamiast światła do czytania dają wyłącznie światło ogólne. To drobne elementy, ale właśnie one wpływają później na codzienny komfort użytkowników.

I to są rzeczy, na które zwracamy uwagę jeszcze przed rozpoczęciem właściwego procesu projektowego.

Iza Gemzała – architektka wnętrz

A co jest dla Was ważniejsze — wygląd oprawy czy to, jak ona świeci? Z perspektywy architekta wnętrz estetyka ma ogromne znaczenie. Często chcemy, aby lampa nad stołem była mocnym, dekoracyjnym elementem wnętrza.

Dagmara Rostkowska – Lighting Designer

I to jest piękne, bo architekci wnętrz świetnie operują formą, rzeźbą i estetyką. Wielu producentów oferuje dziś fantastyczne oprawy — o wyjątkowych kształtach, kolorach i designie.

Problem pojawia się wtedy, gdy piękna oprawa trafia w niewłaściwe miejsce.

Wtedy może się okazać, że mimo świetnego designu całe wnętrze traci swój klimat, a światło przestaje spełniać swoją funkcję.

I właśnie tutaj pojawia się rola lighting designera — jak